ابوعبداللَّه محمد ابن خفیف

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 4 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(وف 371 ق)، صوفى و عالم. ملقب به شیخ كبیر و شیخ شیرازى. اهل شیراز بود. از مشایخ بزرگ صوفیه به شمار مى‏رفت، به همین خاطر وى را شیخ‏الاسلام مى‏خواندند. ابن‏خفیف مؤسس مكتب عرفانى مستقلى بود و رباطى در شیراز بنا كرده كه تا اواخر سده ششم دایر بود. تعلیمات او كه كم و بیش متأثر از مذهب حلاج بود تا زمان آغاز حمله‏ى مغول در فارس نفوذ عمیق داشت. ابن‏خفیف در فقه، ظاهرى مذهب و در كلام، اشعرى مذهب و در الهیات عرفانى روشى ضد سالمیان داشته است. ابوعبداللَّه صحبت جنید و ابومحمد رُوَیم و ابوالعباس بن عطا را دریافت و با حسین بن منصور حلاج ملاقات داشت. شیخ كبیر در دستگاه عضدالدوله‏ى دیلمى صاحب نفوذى سیاسى بود و از حلاجیان حمایت آشكار مى‏ركد. جامى سال مرگ وى را 331 ق و هدایت در «ریاض العارفین» 391 ق و در «مجمع الفصحا» به غلط 319 ق مى‏نویسند. ابن‏خفیف تألیفات بسیارى داشته است، از آن جمله: «آداب المریدین»؛ «اختلاف الناس فى الروح»؛ «جامع الارشاد»؛ «الجمع والتفریق»؛ «الرد على ابن‏سالم»؛ «دیوان» شعر؛ «شرف الفقراء على الاغنیاء» یا «شرف الفقراء المتحققین على الاغنیاء المنفقین»؛ «فضل التصوف»؛ «كتاب الاستدراج»؛ «كتاب السماع»؛ «كتاب الفضائل و جامع الدعوات والاذكار»؛ «كتاب المعتقد الصغیر»؛ «كتاب المعتقد الكبیر»؛ «كتاب المعراج»؛ «كتاب المفردات»؛ «لبس المرقعات».